Ключ к Упражнениям
Урок 19
1. Аҿар аҵара иаҿуп.
2. Кама Наала илалҳәеит: «Наала, ашәҟәы (и)аага!»
3. Мизан аҧсшәа бзианы идыруеит.
4. Наала ашкол ахь ацара лҽазыҟалҵон.
5. Кама уаҵәы абаҳчахь дцап, аҵәа ҿылхып.
6. Мизан аҧсшәа аҵара далагеит.
7. Ҽаҩраҭагалан абыҕьқәа каҧсоит.
Ари аҽаршьцылара аҟаҵара (и)цәгьам \ (и)цәгьаӡам.
Сара саб ашәҟәы игәамҧхеит \ игәамҧхаӡеит.
Мизан аҧсшәа бзианы издыруам \ издырӡом.
Дамеи ашкол ахь дцом \ дцаӡом.
Сара ауниверситет аҿы аус зуамызт \ зуӡомызт.
Наала ауниверситет ахь ацара лҽазыҟалҵон.
Мизан иан ашәҟәы ҿыц (и)аалгеит.
Сашьа сышәҟәы (и)иҵәахит.
Дара аҧсшәа аҵара иаҿуп.
Ахра абаҳчаҿы аҵәақәа (и)ҿихуеит.
Саҳәшьа аҽаршьцыларақәа лыҩуан.
аҟәара,
асы,
аҿар,
аҩны,
ара
Аҿар зегьы аҵара рҵоит.
Аҧхын Наала ашәҟәқәа дрыҧхьон, аҽаршьцыларақәа лыҩуан.
Мизан аҧсшәа издырзом \ издыруам.
Аҷкәын аҽазыҟаҵара иҭахӡам.
Наала ҿылҭуеит: «Мизан, уааи арахь, урҵаҩы дааит!»
Ахра аҧсшәа иҵарц иҭахуп.
Узҿуи? Ауниверситет ахь ацара сҽазыҟасҵоит, ашәҟәқәа
срыҧхьоит, аҽаршьцыларақәа сыҩуеит.
Урок 20
Шьыбжьышьҭахь сыдҵақәа ҟасҵеит. (№7)
Автобусла ашкол ахь сцеит. (№4)
Акрысфеит, нас аҩны сдәылҵит. (№3)
Сҽысыӡәӡәан, сҽеиласҳәеит. (№2)
Аҩныҟа сааин, акрысфеит. (№6)
Ашьыжьымҭан сгылеит. (№1)
Маҷк ашкол сагхеит. (№5)
Ашкол аҟны ашәҟәқәа ҳрыҧхьон, аҽаршьцыларақәа ҳаҩуан. (№8)
а) Аҷкәын ашьыжьымҭан аҩны ддәылҵит.
б) Маҷк сыццакуеит, аусура сагхоит.
в) Ҳамҭак ашьҭахь адәыҕба дәықәлоит.
г) Аӡҕаб адәахьы дыхәмаруеит.
гь) Ахәыҷқәа зегьы абаҳчаҿы ихәмаруеит.
гә) Ан аҷкәын аҧара илҭеит.
ҕ) Сара аҧсшәа аҵара саҿуп.
| Ари аҷкәын | ихьӡуп Дамеи. |
| Ҳаҩны аҧхьа | адәқьан гылоуп. |
| Ҳамҭак ашьҭахь | адәыҕба дәықәлоит. |
| Ҳара иахьа | ашкол ҳагхеит. |
| Уца, | аха ирлас уааи. |
| Ари аҩны | хәыҷуп. |
| Ача аахә ҳәа | аҧара илҭеит. |
| Сара адәахьы сдәылҵуеит | хәыҷык сыхәмаруеит. |
| Ахәыҷқәа | адәаҿы ихәмаруан. |
Мизан дхәыҷуп, абаҳчаҿы дыхәмаруеит.
Жәаха уҩыза адәқьан аҿы дызбеит.
Адәыҕба маҷк иагхон.
Ҳамҭак ашьҭахь ахәыҷы иан изҿылҭит.
Сҩыза иаб ана дтәоуп.
Ахәыҷқәа хәмаруеит.
Ҳара асабша дәыҕбала ҳаауеит.
Ҳаҩны аҧхьа адәқьан гылоуп.
Ҳамҭак ашьҭахь адәыҕба дәықәлоит.
Арҵаҩы акласс ддәылҵуеит.
Ахәыҷы адәаҿы дыҟоуп.
Аҷкәын иан «Уааи!» ҳәа ҿылҭуеит.
1. Иахьа шәахьоуп, сара аусура сцоит.
2. Ахәыҷқәа ашкол ахь ицоит.
3. Сара маҷк сыццакуеит, аусура сагхоит.
4. Ахәыҷқәа адәаҿы ихәмарруеит.
5. Сара схәыҷгьы уа дыхәмаруеит.
6. Ҳамҭак ашьҭахь, иара аҩныҟа даауеит.
7. Ашьыжь ҳара аҩны ҳдәылҵуеит, автобусла ақалақь ахь ҳцоит.
8. Сара бзиа избаӡом ашьыжь агылара, ацәара бзиа избоит.
9. Сан исал-ҳәоит: «Бгыл, ашкол ахь багхоит!»
10. Уаҵәы сабшоуп, саб аусура дцазом, ҳаргьы ашкол ахь ҳцазом.
| сыцәам (наст. стат.) | саҧхьом (наст. дин.) |
| сыцәамызт (прош. неопр.) | саҧхьаӡом (наст. дин.) |
| сымцап (будущ.) | исфом (наст. дин.) |
| сцом (наст. дин.) | исфаӡом (наст. дин.) |
| иаасымхәеит (прош. сов.) | исымфап (будущ.) |
| иаасымхәап (будущ.) | дгылом (наст. стат.) |
| ҿысҭӡом (наст. дин.) | иҟам (прош. неопр.) |
| ҿысҭуамызт (прош. несов.) | иҟоуп (наст. стат.) |
Урок 21
Иахьа ҳаҩныҟа асасцәа аауама?
Дара ран илыцхраауама?
Аишәа ахаҟны саб дтәоума?
Бан есқьынгьы амаҭәа ҿыцқәа бзаалхәома?
Сан афатә лырхиома?
Кама лан длыцхраауама?
Иашьа еиҳабы Дамеи ихьӡума?
Ари ашәҟәы бара ибтәума?
| Стәоуп, стәам, стәазам | Саҧхьеит, саҧхьом, саҧхьазом |
| Сыцәоуп, сыцәам, сыцәазам | Иҿысхит, иҿысымхит, иҿысымхзеит |
| Исҭахуп, исҭахым, исҭахзам | Сдәылҵит, сдәылымҵит, сдәылымҵӡеит |
| Сбаазоуп, сбаазам, сбаазазам | Сагхеит, сагымхеит, сагымхазеит |
| Саҿуп, саҿым, саҿзам | Изҩит, исымҩит, исмыҩзеит |
| Бзиа избоит, бзиа избом, бзиа избазом | Избон, избомызт, избазомызт |
| Сныҟәоит, сныҟәом, сныҟәазом | Изгон, изгомызт, изгазомызт |
| Изгоит, изгом, изгазом | Исҳәон, исҳәомызт, исҳәазомызт |
| Исфоит, исфом, исфазом | Илҵон, илҵомызт, илҵаӡомызт |
| Дыҩналоит, дыҩналом, дыҩналазом | Изҩуан, изҩуамызт, изыҩзомызт |
| Иахьа ҳтәыла аиааира агара | аныҳәамш ауп. |
| Арҭ ашәҟәқәа | сара истәуп. |
| Ҳара ари аныҳәа | есқьынгьы иазгәаҳҭоит. |
| Асасцәа зегьы | аишәа иахатәеит. |
| Ҳара ҳтәыла | иахьӡуп Аҧсны. |
| Сееиласҳәан, | аҩны сдәылҵит. |
| Сан есқьынгьы | амаҭәа ҿыцқәа сзаалхәоит. |
| Ақәа ауан, | ҳара ҳбаазеит. |
Ари аҩны дара иртәуп.
Ҳара аиааира ҳгоит.
Зегьы аныҳәа азгәарҭоит.
Саҳәшьа хәыҷы Кама лыхьӡуп.
Сан аишәа лырхиоит.
Саҳәшьеи сареи ҳан ҳлыцхраауеит.
Сара бзиа избоит ҳаҩны асасцәа анаауа.
Ҳара ҳахь асасцәа аауеит.
Ари аныҳәа ҳара есқьынгьы иазгәаҳҭоит.
Сан ари аныҳәазы есқьынгьы амаҭәа ҿыцқәа сзаалхәоит.
Ҳара маҷк аусура ҳагхеит.
Аҧҳәыс, амаҭәа, аахәара. (Рис. №1)
Аӡҕаб, аишәа, архиара. (Рис. №2)
Асасцәа ааит. (Рис. №3)
Асасцәа (и)цоит. (Рис. №4)
Марҭа лан, ацхраара. (Рис. №5)
Аишәа ахаҟны саб дтәоуп (№7)
Ҳара аишәа ҳархиоит. (№5)
Урҭ сани саби рҩызцәа роуп. (№4)
Иахьа ныҳәоуп. (№1)
Асасцәа ааит. (№6)
Иахьа ҳаҩныҟа асасцәа аауеит. (№3)
Ҳтәыла аиааира агара аныҳәа амш ауп. (№2)
Бзиа избоит ҳаҩны асасцәа анаауа. (№8)
| дтәоуп, дтәоума? | шәагхоит, шәагхома? |
| илымоуп, илымоума? | иргоит, иргома? |
| иҟаҳҵоит, иҟаҳҵома? | баҧхьеит, баҧхьома? |
| иаасхәоит, иаасхәома? | дыҟоуп, дыҟоума? |
| сыҧшуеит, сыҧшуама? | дыҩуеит, дыҩуама? |
| иаҳгоит, иаҳгома? | уагхоит, уагхома? |
| ирымоуп, ирымоума? | иахҵоит, иахҵома? |
Урок 22
Ҩыџьа аишьцәа аџьармыкьахь ицеит. (№1)
Џьгәаҭан иааихәеит аџыши аџьымшьи. (№2)
«Џьара какалк ҳкып», — иҳәеит Џьгәаҭан. (№4)
Ахәқәа ирыхәаҧшын, иџьаршьеит. (№6)
Аишьцәа акрыфарҭа идәылҵны, аҩныҟа ицеит. (№7)
Џыр аџьыка ааихәеит. (№3)
Инеит акрыфарҭаҿы. (№5)
Аишьцәа аџьармыкьахь ицеит.
Џыр аџьыка ааихәеит.
Ҳус ҟаҳҵеит.
Аишьцәа акрыфарҭаҿы инеит.
Ахәқәа ирыхәаҧшын, иџьаршьеит.
Акрыфарҭа идәылҵны аҩныҟа ицеит.
Блок 7
Работа в процессе